Er wordt meer tijd verknoeid met werken
dan met nietsdoen.
Jean de Boisson
Het is feest in gemeenteland. Het dualisme is recent ingevoerd. Dat wil zeggen dat wethouders geen deel meer uitmaken van de Gemeenteraad. Ook kunnen wethouders van buiten de Gemeenteraad aangetrokken worden. Het College krijgt meer bevoegdheden en de Gemeenteraad gaat meer op hoofdlijnen besturen. Veel politici zijn erg enthousiast. Op papier ziet alles er dan ook prachtig uit. Maar ja, papier is geduldig. Laten we eens gaan kijken hoe dit in de praktijk uitwerkt voor Frits…
De gemeente krijgt een griffier
Frits kijkt uit over het water aan het terras. Dan voelt hij een hand op zijn schouder. Hij kijkt om.
‘Hé Hork. Hoe is het?’
“Ha die Frits. Alles wel.”
De Hork gaat ook zitten.
‘Biertje Hork?’
“Graag Frits.”
‘Ober. Mag ik twee bier?’
“De rivier ligt er weer mooi bij, Frits.”
‘Zeker weten Hork. Als alles zo rustig was…’
“Dan zou het maar knap saai zijn, Frits.”
Frits lacht.
‘Je doet je naam weer alle eer aan, Hork.’
De Hork lacht ook.
“Zit nu eenmaal in het beestje, Frits. Ah, daar is het bier.”
‘Proost Hork.’
“Proost Frits. Mmm. Hé, wat las ik in de krant? Gaan jullie op zoek naar een griffier?”
‘Yep. Advertentie gelezen,zeker?’
“Ja. Jullie hadden nogal wat eisen.”
‘Mag ook wel. Het is tenslotte een belangrijke functie.’
“Da’s waar.”
De Hork zwijgt. Na een poosje kijkt Frits hem aan.
‘Geen commentaar vandaag,Hork?’
“Nu je het zegt, Frits. Zullen we bij het begin beginnen?”
‘Zo ken ik je weer. Waar ligt het begin volgens jou?’
“Bij het dualisme. De griffier is hier een afgeleide van.”
‘En wat is er mis met het dualisme?’
“Op zich niet zoveel. Het gevaar zit ‘m in de torenhoge verwachtingen van de mensen die ermee te maken hebben.”
‘Oké, Hork. Ik wist wel dat er een relativering zou komen.’
“Goed. Even de basis van dualisering. De Gemeenteraad komt op afstand. Wethouders kunnen vanbuiten de Gemeenteraad benoemd worden. Het College van Burgemeester en Wethouders krijgt meer bevoegdheden om zaken zelfstandig te regelen. De directaris wordt niet meer benoemd door de Gemeenteraad maar door het College. En in ruil daarvoor krijgt de Gemeenteraad een griffier, een rekenkamerfunctie en een soort enquêterecht. Klopt?”
‘Yep. In grote lijnen is dit wel het verhaal.’
“Oké. En in de advertentielas ik dat de gezochte griffier het ambtelijk gedeelte voor de Gemeenteraad moet gaan optuigen.”
‘Ja. De griffier gaat zorg dragen voor de voorbereidingen van de vergaderingen. Onze gemeente is groot genoeg. Dus de griffier gaat een eigen griffie oprichten. Van hieruit krijgt de Gemeenteraad dan ambtelijke ondersteuning.’
Frits wordt enthousiast. Hij gaat nog even door.
‘Veel bestuurstaken gaan naar het College. Hier hoeven we ons dus niet meer mee bezig te houden. Achteraf controleren we het natuurlijk wel, maar het scheelt toch. De griffier kan dan met zijn griffie het meer ambtelijk werk voor ons verrichten. Het mooie is dat we ons dan in de Gemeenteraad echt met de hoofdlijnen kunnen bezighouden.’
De mondhoeken van de Hork krullen langzaam omhoog.
“Dat is mooi, Frits.”
Frits wordt wakker.
‘Kut Hork. Wat nu weer?’
“Je wordt opeens wel erg enthousiast, Frits.”
‘Oké, oké. Even op de rem.Ga je gang.’
“Goed. Nog even de glazen laten bijvullen?”
‘Prima idee. Ober! Twee maal graag.’
Frits is weer eens enthousiast over een nieuw speeltje. De Hork doet wat van hem in zo’n situatie verwacht mag worden. Hij blijft kalm en haalt Frits weer terug naar aarde. Laten we eens gaan kijken of dat terecht is…
De Hork over dualisme
Het bier wordt neergezet.
“Proost Frits. Op de nieuwe griffier.”
‘Proost Hork. Op de nieuwkomer.’
“Bon. Over dualisme. Ik was eens op een voorlichtingsavond over dualisme in mijn gemeente. Zitten daar alle raadsleden, aankomende raadsleden, wethouders, ambtenaren en andere geïnteresseerden. Voor in de zaal zat een panel met deskundigen. Eén van deze hotemetoten begon met een inleiding. Vol enthousiasme begon hij te vertellen hoe mooi het allemaal zou worden.Na enkele minuten kwam ter sprake dat de wethouder ook buiten de Gemeenteraad gezocht kon worden. En ook dat er meer afstand zou komen tussen College en Gemeenteraad. En, nu komt het, hij zei enthousiast dat het in de Gemeenteraad voortaan net zo zou gaan als in de Tweede Kamer in Den Haag. Nou, toen ben ik maar opgestapt.”
‘Nou, nou Hork. Is dat niet wat erg negatief?’
“Negatief? Ik vond het een belediging van mijn intelligentie. Iedereen die politiek Den Haag een beetje volgt kan op zijn klompen aanvoelen dat dit geen aanbeveling is. Als zo’n hotemetoot denkt dit aan mij te kunnen verkopen als de oplossing van alle problemen dan zijn wat mij betreft de rapen gaar.Zo iemand zit gewoon uit zijn nek te kletsen.”
Frits begint te lachen.
‘Hallo, Hork! Die komt wel helemaal diep, diep, diep vanuit je tenen hè?’
De Hork lacht ook.
“Je hebt helemaal gelijk Frits. Voor dit soort apekool heb ik weinig tolerantie.”
‘Ja. Daar kan ik me wel iets bij voorstellen. Maar toch zit ik wel met een paar vragen.’
“Oké Frits. Zeg het maar.”
‘Dat je kwaad wordt kan ik me voorstellen. Maar weglopen zonder iets te zeggen lijkt me ook niet helemaal jouw stijl. En daarnaast, de avond kan op andere vlakken misschien ook nog iets interessants brengen.’
“Nee, mijn mond houden is niet mijn stijl. Daar heb je gelijk in. Het ligt ook iets anders. Inde basis: het zijn de mensen die het bestuur vormen, niet deafspraken. Het dualisme is slechts een nieuw stel afspraken. En het it doordacht in elkaar. Net zoals het oude stelsel, overigens. Als iedereen, bij een goed doortimmerd bestuurlijk bestel, zich aan de afspraken houdt dan loopt de tent wel. Het gaat mis als mensen zich niet meer aan de afspraken houden. Dus het idee dat een nieuwe set afspraken het besturen van alle gemeenten in Nederland significant zal verbeteren is gewoon apekool. De mensen zijn gewoon nog steeds dezelfde. En de afspraken bakenen de macht af. En vele bestuurders zullen in het nieuwe stelsel beloven dat het nu beter gaat met deze nieuwe machtsverdeling. En vele bestuurders zullen na enige tijd proberen de afspraken op te rekken. Want dat zit nu eenmaal in het beestje. Dit stelsel geeft meer bevoegdheden aan de wethouders. En daar zit een gevoel bij. Veel mensen vinden dat wethouders, en in Den Haag ministers, de echte machers van de politiek zijn. Bij de verkiezingen van de Tweede Kamer zie je ook altijd dezelfde berichten in de krant. De gaande ministers en staatssecretarissen komen altijd goed weg. De kamerleden hebben vaak problemen met het vinden van een baan na hun kamerlidmaatschap. Dit heeft een paar gevolgen.”
De Hork begint op zijn vingers af te tellen.
“Eén: veel goede mensen willen niet meer in de Tweede Kamer zitten. Twee: sommige ministers krijgen last van hoogmoed en gaan het parlement beschouwen als een lastig blok aan het been. Drie: logisch gevolg van twee, ministers willen meer bevoegdheden van het parlement afpakken, want zij ‘weten het toch wel beter’. Vier: sommige ministers beginnen ’s nachts te dromen van het afschaffen van het parlement. Vijf: als ze ’s ochtends wakker worden realiseren ze zich dat dit niet in hun regeerperiode zal lukken. Om dit gevoel toch een beetje uit te leven komen ze met het duale stelsel. Hierin geven ze hun geestverwanten,de wethouders, meer bevoegdheden. Velen zijn tenslotte ooit begonnen als wethouder.”
Frits lacht.
‘Wauw. Freud verschrompelt tot een amateur.’
“Yep. Was ie toch al.”
Nou, die knalde er even uit bij de Hork. Geheel in lijn met het spreekwoordelijke gezegde dat macht corrumpeert. Blijkbaar zit hij goed op zijn praatstoel, dus gauw verder…
Politici en het dualisme
De Hork vervolgt.
“Waar het hier om gaat is vervat in de aloude uitdrukking: de Vent maakt de Tent. Een goede wethouder of minister lost problemen op en levert goed werk binnenbestaande structuren en afspraken. Een slechte wethouder of minister creëert meer problemen dan hij oplost en geeft dan structuren en afspraken, of gewoon de media, de schuld. Dus een goede wethouder kan zowel met de oude als met de nieuwe structuur overweg. Hij zal de voordelen van de nieuwe structuur op een goede wijze weten uit te buiten. Tevens weet hij dat de problemen van de oude structuur misschien verdwijnen, maar dat de nieuwe structuur zijn eigen problemen met zich meeneemt. En hij is hierop voorbereid. Een slechte wethouder vergeet de nadelen van de nieuwe structuur en romantiseert zichzelf met een blij gezicht de toekomst in. Een grote meute loopt hem achterna met een gelukzalige lach op het gezicht. En na een paar jaar lopen ze tegen de voorspelbare problemen op. Dan komen ze erachter dat de verwachte hemel op aarde is omgeslagen in een hel.Kortom, een slechte wethouder wijdt de slechte resultaten van het verleden niet aan zichzelf, maar aan de structuur. Morgen wordt alles anders. En beter.”
‘Welterusten wethouder.’
“Precies. En dan komen weaan bij de basis: denken we nu echt dat een slechte wethouder dooreen nieuwe structuur opeens een goede wethouder wordt?”
‘Nee, natuurlijk niet.’
“En dus komt de vraag: watga jij hiermee doen?”
En ja hoor, de Hork is er weer. Wat gaat Frits doen met het duale stelsel? Mee met de massa of toch zijn eigen weg? Terug naar het gesprek…
Frits en het dualisme
‘Nou. Ik merk al dat ik erbovenop moet zitten. De komende tijd wordt er veel geregeld inwerkgroepen. Dus ik denk dat ik me daar maar actief mee ga bezighouden.’
“Frríííííííííííííííííííííííts!!!
Frits duikt weg.
‘Hé, Hork. Effe dimmen,ja?’
“Oh. Oké Frits, sorry. Even een pauze. Nog een biertje?”
‘Ja. Daar ben ik wel aan toe, Hork.’
De Hork wuift even naar de ober. De glazen worden gevuld.
Frits neemt een slok.
‘Vertel Hork. Vanwaar deze uitbarsting?’
“Omdat je naar mijn mening in een enorme valkuil stapt, Frits.”
‘Oké Hork. Laat me zien wat ik niet zie.’
“Bon. Wat gaat er gebeuren als je in die werkgroepen gaat zitten?”
‘Nou. Overleggen en voorstellen doen voor de Gemeenteraad voor de verdere invulling van de dualisering in onze gemeente.’
“Je bedoelt: jáááááááááren overleggen om met pietluttige voorstellen te komen. Dit is een zoethoudertje Frits. Als je hieraan meedoet ben je jarenlang aan het mierenneuken op de vierkante millimeter met miniem resultaat. En dat is precies waar de wethouder je wil hebben, bewust of onbewust.Uitgeschakeld aan de zijlijn. Daarnaast mis je een enorme kans.”
‘En die kans is?’
“Geschiedenis schrijven,mijn beste Frits.”
Frits grinnikt.
‘Wow. Frits van Oranje leidt het volk een nieuwe tijd binnen. Nederland hoezee!’
De Hork moet nu ook lachen.
“Oké Frits. Die had ik verdiend. Even serieus nu?”
‘Kom maar op Hork.’
Goed. Frits was volgens de Hork blijkbaar met open ogen in weer een nieuwe valkuil aan het donderen. Laten we eens gaan horen wat voor alternatief de Hork te bieden heeft…
Frits gaat op tilt
“Goed. Je hebt gezegd wat je wilt doen met het dualisme. Laten we nu eens kijken wat je nog niet doet.”
Frits kijkt de Hork wat verbaasd aan.
‘Niet? Wat bedoel je Hork?’
“Net wat ik zeg Frits. Je hebt dualisme en dus andere mogelijkheden. Over welke nieuwe mogelijkheden heb je het nog niet gehad?”
‘Eh.. Rekenkamerfunctie, enquête…’
Frits veert opgewonden op.
‘Hork je bedoelt toch niet…?!!’’
“Jawel Frits. Een enquête.”
‘Ben je nou helemaal geschift geworden? Dat kan toch helemaal nog niet? En waarover dan? Hork, ik dacht dat je ze op een rijtje had, maar dit…’ De Hork begint te lachen. Hij houdt de handen in de lucht.
“Rustig, rustig, beste Frits. Hier, neem een slok van je bier. Je hoeft helemaal niets.Kalmeer nou maar.”
Frits gaat weer zitten. Hij neemt een slok van zijn bier. Nog wat gespannen kijkt hij de Hork aan.
‘Nou Hork. Je hebt me echt even op tilt gekregen. Hoe kun je nou weer op zo’n onzalig idee komen?’
“Wel Frits. Dat is eigenlijk heel simpel. Even serieus. Heb ik je aandacht?”
‘Yep. Maar dan moet je wel met een goed verhaal komen.’
Frits kwam op het terras met de gedachte dat alles makkelijker zou worden. Lekker besturen op hoofdlijnen en geen gesodemieter. Dream on, Frits! De Hork maakt hier korte metten mee en gooit de knuppel in het hoenderhok. Want een enquête betekent nu juist véél gesodemieter. Geen wonder dat Frits even naar adem hapt. Laten we snel gaan kijken of Frits de knuppel overneemt…
De Hork legt uit
“Oké Frits. Luister. Het dualisme is een feit. De Gemeenteraad heeft daarbij een nieuw speeltje gekregen: het enquêterecht. Nu heb ik een vraag voor je.Wat heb je aan een nieuw speeltje als het voor een paar jaar in de kast legt?”
‘Ja. Geen donder,natuurlijk. Mmm…ga door Hork’
“Bon. Kijk, het College van Burgemeester en Wethouders krijgt meer bevoegdheden. Als er zaken misgaan kunnen ze daardoor langer onopgemerkt doorgaan. Net zolang totdat de Gemeenteraad lont ruikt en maatregelen neemt. En mogelijk een enquête houdt. Waarschijnlijk komt de eerste enquête pas na de volgende gemeenteraadsverkiezingen. Ondertussen regeert het College met de toegenomen macht. Als ze al moeite hebben met de huidige macht, dan nog meer met de nieuwe bevoegdheden. Macht is een verslavend goedje en niet iedereen weet daar op een goede manier mee om te gaan. Als de Gemeenteraad nu meteen een enquête houdt, dan is dat een duidelijke boodschap voor het College. De Gemeenteraad laat dan namelijk zien dat zij tanden heeft en ook durft te bijten. En dat maakt ze wat voorzichtiger in de toekomst. En daarbij helpt de Gemeenteraad het College om beter te regeren. Het oog van de meester maakt het paard vet, tenslotte. En laat dat nou precies de bedoeling zijn.”
‘Nou Hork. Op zich klopt je verhaal wel. Maar dit zou een schok zijn in de Gemeenteraad. En het College is pas begonnen. Waar moet die enquête dan in vredesnaam over gaan?’
“Natuurlijk is het een schok, Frits. Dat is altijd het mooie van het doen van het onverwachte. Ik zag jou zonet ook ontploffen. En nu het onderwerp van de enquête. Hadden jullie de afgelopen tijd niet gedonder met die Welzijnsinstelling?”
‘Ja. Die was enkele jaren geleden een stichting geworden. Dit in het kader van de privatisering. Dat is volledig uit de hand gelopen. De tekorten liepen op tot enkele miljoenen. De gemeente heeft dit moeten bijpassen, omdat anders het welzijnswerk tot stilstand zou zijn gekomen.’
“En waarom zijn die tekorten zo opgelopen, Frits.”
‘Halleluja. Ja, dat kwam doordat het College jarenlang niet ingreep. Shit, Hork. Dit is inderdaad een goed onderwerp voor een enquête.’
“En wat denk je dat er gebeurt als jij volgende maand in de vergadering van de Gemeenteraad een motie voor een enquête naar deze affaire indient?”
‘Wow. Complete paniek. Dat zou de bak van de eeuw zijn, zeg.’
“En er zou nog jaren over gesproken worden.”‘Dat denk ik wel, Hork’
“En zo schrijf je nou geschiedenis, Frits.”
Wel, Frits wordt warempel nog enthousiast over het idee van de Hork. En het is niet zo’n gek idee. De macht ligt tenslotte bij de Gemeenteraad. Maar dan moet je deze wel durven en willen gebruiken. Of Frits de rest van de gemeenteraad meekrijgt? Dat vertelt een ander verhaal weer.